Over de ontwikkeling van liegen bij kinderen en hoe je ze leert de waarheid te vertellen.
[door: Chantal Caes, welingelichtekringen]
Kinderen leren te liegen als ze een jaar of 2 zijn. De eerste leugens
zijn ontkenningen van iets wat ze uitgespookt hebben. Vanaf 3 jaar leren ze ook
‘positieve leugens’ te vertellen. Dat zijn leugens die anderen ten goede komen
of omdat het beleefd is.
Als een kind bijvoorbeeld een verrassing heeft voor zijn
moeder, zal hij niet vertellen wat het is. En als het een cadeautje krijgt,
zegt het netjes ‘dank u wel’, ook als het er niets aan vindt. Het vertellen van
dit soort leugens is een belangrijke sociale vaardigheid.
Jonge kinderen leren te liegen als ze daar cognitief en sociaal aan toe
zijn. Om te kunnen liegen moeten ze begrijpen dat anderen hun eigen opvattingen
hebben, die niet noodzakelijk dezelfde zijn als de hunne. Een kind moet zich
ook realiseren dat anderen dingen kunnen geloven die niet kloppen. Dit is een
vaardigheid, ‘theory of mind’ genaamd, die zich langzaam ontwikkelt in de
kleuterjaren. Als kinderen beter in staat zijn om te bedenken wat anderen
denken en voelen, leren ze wanneer het gepast is om te liegen en om dat op een
overtuigende manier te doen.
Overtuigend liegen is moeilijk voor jonge kinderen. Ze slagen er vaak
niet in, zeker niet als je verder doorvraagt. Uit een eerder onderzoek blijkt
dat 74% van de liegende kinderen door de mand valt als ze antwoord geven op een
vervolgvraag. Als kinderen ouder worden
leren ze pas te begrijpen dat ze hun antwoorden op vervolgvragen moeten
afstemmen op de leugen. Ongeveer 80% van de 3- en 4-jarigen vielen door de
mand, maar slechts bij 50% van de 6- en 7-jarigen gebeurde dit.
Als een ouder kind niet leert wanneer het gepast is om te liegen en om
dat op een overtuigende manier te doen, kan dat voor problemen zorgen. Uit onderzoek is gebleken ........
dat adolescenten met minder goede sociale vaardigheden minder overtuigend
liegen dan leeftijdsgenoten met betere sociale vaardigheden.
Continu liegen is echter ook een teken dat een kind zich sociaal en
cognitief minder goed ontwikkeld heeft dan leeftijdsgenoten. Kinderen die veel
liegen zijn vaker agressief en vertonen meer crimineel en storend gedrag.
De negatieve effecten van liegen zijn afhankelijk van het feit of
anderen, zoals ouders en leerkrachten, er achter komen dat het kind liegt. Het
is moeilijk om na te gaan of kinderen die veel liegen zonder dat anderen er
achter komen ook negatieve gevolgen hiervan ervaren.
Wat kunnen volwassenen doen om een kind aan te moedigen om de waarheid te
vertellen? Een nieuw onderzoek onder kinderen van 4 en 8 jaar oud werpt daar
een licht op. De onderzoekers gebruikten de ‘weerstand aan verleiding test’. Ze
plaatsten een luidruchtig speeltje achter het kind, zodat het dit niet kon
zien. De onderzoeker liet het kind dan even alleen en vroeg het om niet te
gluren terwijl hij weg was.
Ongeveer 80% van de kinderen gluurden. Als de onderzoeker terug kwam,
vroeg hij of het kind gegluurd had. Het kind kan dan liegen en dit ontkennen en
67,5% van de kinderen in deze studie deed dat.
De onderzoekers wilden ook weten of dreigen met straf, zoals ‘je komt in
de problemen als je gegluurd hebt’, en een beroep doen op hun eerlijkheid van
invloed waren op hoe vaak de kinderen logen. Ze probeerden op 2 manieren een
beroep te doen op hun eerlijkheid: enerzijds door te zeggen dat de onderzoeker
‘blij zal zijn als je de waarheid zegt’ en anderzijds dat ‘de waarheid
vertellen het juiste is om te doen’.
Als de onderzoekers geen beroep deden op de eerlijkheid van de kinderen,
loog meer dan 80% van de kinderen, ongeacht of er gedreigd werd met straf of
niet. Zeggen dat de waarheid vertellen de onderzoeker blij zou maken zorgde
ervoor dat nog maar 50% van de kinderen loog, zowel met als zonder dreiging met
straf. Zeggen dat de waarheid vertellen het juiste is om te doen bracht het
aantal liegende kinderen terug tot 40%, maar alleen als er niet gedreigd werd
met straf. Als er gedreigd werd met straf in deze situatie loog 80% van de
kinderen.
Als je wil dat een kind de waarheid vertelt, adviseren de onderzoekers om
het kind gerust te stellen dat het niet in de problemen zal komen door op te
biechten wat het fout heeft gedaan en te zeggen dat je blij zal zijn als het
het de waarheid vertelt. En dan moet je maar hopen dat je kind niet tot de 40%
behoort die hoe dan ook blijft liegen.
Interessant dus dat wederom bevestigd wordt wat al lang bekend was uit
eerder onderzoek. Nieuw is het dus niet, maar leerzaam wel ! Veel ouders,
leerkrachten en managers handelen immers uit drang en dwang als ze
gespreksvaardigheden niet meester zijn. Wij merken dat vaak op onze trainingen
leugendetectie. In plaats van mensen te verleiden met de juiste vragen en
strategieën, gaan mensen vanuit onmacht de ander onder druk zetten met inzet
van consequenties en zelfs straf. Wat motiveert, ofwel verleidt die persoon dan
om de waarheid te vertellen als de opbrengst straf is? In deze casus was
logisch nadenken al genoeg om de uitkomst te weten, maar hoe pak je dat nou aan
in complexere situaties? Je kunt dat dus leren.
Neem voor informatie contact met ons op:
info@conflictinstituut.nl of
Tel. 0182-602570
Geen opmerkingen:
Een reactie posten